ենթակա ստորոգյալ
Տիկին Հասմիկը վեր կացավ՝ գանգատվելով, որ երկար է նստել:
տիկին-լրացում
գանգատվելոր-ձևի պաևագա
որ-շաղկապ
երկար-մակբայ
նստել է-բայ

Գոյականի լրացումներ
Որոշիչը գոյական անդամի այն լրացումն է, որը ցույց է տալիս լրացյալի ինչպիսի, քանի, որքան, որերորդ: Որոշիչը արտահայտվում է ածականով, դերանունով, մակբայով, թվականով, գոյականով, որոշ դերբայներով, բառակապակցությամբ:

Որոշ հարցեր մնացին չլուծված:
Արդեն գնել եմ արծաթե ականջօղեր:
Ծննդյան տարեդարձին սուրճի սպասք նվեր ստացա:
Այդ քիթը ծուռ մարդը:

Հատկացուցիչը գոյականական անդամի այն լրացումը, որ ցույց է տալիս լրացյալը պատկանելիությունը, ծագումը, վերաբերությունը: Պատասխանում է ում կամ ինչին հարցերին:

Շենքի ճակատը զարդարված է գունավոր պաստառներով:
Հիվանդի դեմքը ջերմությունից կարմրել էր:

Բացահայտիչը գոյական անդամի այն լրացումն է, որ ցույց է տալիս լրացյալի ով կամ ինչ լինելը, կամ ճշտում մասնավորեցնում է այն: Բացահայտիչը ունի երեք հիմնական տեսակ՝ բուն, մասնական, մասնավորող պարագայական:

Ուզում եմ տեսնելկ Հարությունյանին՝ տնօրենին: Բուն բացահայտիչ
Ձեզ՝ սովորողներիդ, մեկ անգամ ասելը բավական է:
Որպես գերազանցիք՝ Հայկը ստանում է կրթաթոշակ: Մասնակի բացահայտիչ (որպես, իբրեվ կապերով)
մասնավորող պարագայական Այս բացահայտիչը մանավորեցնում, ճշգտում է լրացյալի ցույց տված որևէ պաևագայական հատկանիշ՝ բայական անդամի ցույց տված գործողության տեղ, ժամանակը, չափը, ձևը
Կհանդիպենք Հանրապետության Հրապարակում՝ այնտեղ, ուր միշտ հանդիպում ենք:



Առաջադրանքներ


Մեր գյուղն ապրում էր իր ձմեռային, հանապազօրյա կյանքով՝ մեղվաընտանիք փակած քարակոփ արկղում: Հեղգ մարդիկ չէին կաթակնեցիները: Դարբնի շինած ուրագով ուսղոցով ժայռերի ծերպերից դեռաբողբոջ ծառեր էին պոկում, փայտը շոգեխաշ անում, սայլերը հյուսում՝ գարնանը վաճառելու: Ակութներում վառվում էին դեռևս Տիգրան արքայի քրմների օրհնած կրակները, որոնց ծուխը բարձրանում էր գյուղի վեց հարյուր իննսունմեկ երթիկներից: Ծխի հետ ամեն առավոտ ու երեկո երկինք էր սլանում ու օդում անէանում գմբեթարդ եկեղեցու ղողանջը՝ «դի՜ն-դա՜ն»:
Ծնկահար ճեղքելով վարժարան են շտապում մի խումբ մանչուկներ: Վարժարանի շքամուտքի կամարը մարմարակապ է, կղմինդրե տանիքը երկկողմ թեք է, իսկ սուր գմբեթին թիթեղյա աքաղաղ է տնկված բնականից ավելի մեծ:
Վարժարանում երրորդ հարկի դասարաններից մեկում, տղա-աղջիկ միահամուռ կրկնում են. «Հայկը ծնեց Արամանյակին, Արամանյակը ծնեց Արամայիսին»:
Իսկ ձորը, պղնձահնչուն ղողանջ արձակելով արձագանքում է երեխաներին՝ նրանց ձայնը տանելով դեպի Եփրատի ծալքերը:

Առաջադրանքներ

1․Տրված բառերից  որո՞նք են հոմանիշ փառաբանել բառին.

Ներբողել, նպաստել, գովաբանել, օժանդակել, օրհներգել, սատարել, բարեբանել, աջակցել, դրվատել, գովերգել:

   2. Ո՞ր շարքի  ոչ բոլոր  բառազույգերն են  կազմված հականիշներից:

1) վճիտ–  պղտոր, նենգ- ժպտադեմ, հնարամիտ  – անճար

2) համերաշխ- գժտված, առինքնել – վանել, օրինաչափ – պատահական

3) պիղծ–սուրբ, գաճաճ-բարձրահասակ, ջրարբի –անջրդի

4) պատվարժան-անարգ, գեղատեսիլ – անհրապույր, եդեմ -դժոխք

3. Ո՞ր շարքի  ոչ բոլոր  բառազույգերն են  հականիշներ:

1) ոռոգելի – անջրդի, փառասեր- ինքնասեր, ապառիկ – կանխիկ, վեհանձն – փոքրոգի

2) պիղծ- սուրբ,  ստվարաթիվ – փոքրաքանակ, կանուխ- ուշ, հաշտվել – գժտվել

3) խոժոռվել–ժպտալ, անհյուրընկալ-վանատուր, ուռուցիկ –գոգավոր, թուլանալ – սաստկանալ

4) սքողված-անթաքույց, վանել- առինքնել, առանցքային – երկրորդական , ընկնել- հառնել

4. Ո՞ր նախադասության մեջ   սղոցելը   փոխաբերական իմաստով չի գործածվել:

1) Միայն երբեմն –երբեմն լռությունը սղոցում էին ինչ-որ հնչյուններ՝ կանացի բարձր ծիծաղ, հարբածների վեճ:

2) Ծուռումուռ փայտը սղոցելով չի հարթվի:

3) Երեխան իր միալար լացով սղոցում էր բոլորի նյարդերը:

4) Հունվարյան խստաշունչ ցուրտը սղոցում էր մուրացիկների ոսկորները:

5. Ո՞ր նախադասության  մեջ փոխաբերական իմաստով գործածված բառ կա:

1) Բարձրադիր սարավանդը շրջապատված էր բնության գեղեցիկ տեսարաններով :

2) Օրիորդն այնպես էր պճնվել, ասես զարդարված տոնածառ լիներ:

3) Պողպատյա կամքի տեր այդ մարդը վշտից  կուչ էր եկել: 4) Ամեն կողմից նրան էին նայում դողէրոցքով ախտահարված մանուկներ՝ խոր ընկած ակնակապիճներով։

Կազմել բարդ բառեր

վերահաս – առատաձեռն ձեռնահաս
կլանել – այնուամենայնիվ ամենակուլ
ինքնամեծար – տնարար մեծատուն
անդառնալիորեն – վազանց անցուդարձ
դավադրական -համատիրություն տիրադավ
պաշտոնաթող – դարձերես երեսպաշտ

տեղաբնակ որևէ որտեղ
կոփածո ժայռաբեկոր ժայռակոփ
սիրասուն տոչորվել սիրատոչոր
կտրվածք շնչասպառ շնչակտուր
մտամոլոր միաձայն միամիտ
շնչահեղձ ջրանցք ջրահեղձ

Հնչյունափոխություն

Երբ բառի վերջից վանկ կամ վանկեր են ավելանում, որոշ ձայնավորներ և երկհնչյուններ փոփոխության են ենթարկվում: Օրինակ՝ վեճ-վիճաբանություն, սուր-սրել, գույն-գունավոր:

Նկատելի է, որ վեճ բառի ե-ն դարձել է ի, սուր բառի ու-ն՝ ը, իսկ ույ երկհնչյունը՝ ու: Այս երևույթը կոչվում է հնչյունափոխություն:

Առաջադրանքներ՝

1.Համեմատիր դեմ-դիմաց գրված բառերը և ցույց տուր, թե հնչյունական ինչ փոփոխություններ են տեղի ունեցել.

Օրինակ՝ ջուր-ջրծաղիկ (ու-ն գաղտնավանկի ը)
ծաղիկ-ծաղկաման (ի-ն սղվել է)
համբույր-համբուրել (ույ-ու)

հին-հնամենի (ի-ն գաղտնավանկի ը), բազուկ-բազկաթոռ (ու-ն սղվել է), պատիժ-պատժել (ի-ն սղվել է), ողջույն-ողջունել (ույ-ու), աշխույժ-աշխուժություն (ույ-ու), մատյան-մատենագիր (յա-ե), պարտեզ-պարտիզպան (ե-ի), գլուխ-գլխավոր (ու-ն սղվել է), էշ-իշամեղու (է-ի):

Continue reading “Հնչյունափոխություն”

Հայոց լեզու: Գոյականի հոլովներ

  1. Լրացրու տեքստերում բաց թողած տառերը և կետադրիր՝ որքան կարող ես։
  2. Գտիր գոյականները, որոշիր ՝որ հոլովով են դրված և ինչ հոլովման են ենթարկվում։

Տեքստ առաջին

Հռոմեցի զորավար Մարկոս Անտոնիոսը տիրելով Լիբիային (տրական) և Եգիպտոսին (տրական), իր մեծաքանակ զորքով (գործիական) արշավանք է սկսում պարթևների (սեռական) դեմ։

Անտոնիոսի (սեռական) մեջ արարիչն (ուղղական) ասես կուտակել էր մահկանացուներին բնորոշ բոլոր այպանելի գծերը(հայցական). նա ուխտադրուժ էր, արնախում և փառասեր։ Այդ ինքնահավան ու ամբարտավան այրը, պարթևներից մի լավ ջարդ ստանալով, զորքերի փրկված մնացորդներով մի կերպ ճողոպրում է խուճապահար հասնում Հայաստան(հայցական)՝ օթևան խնդրելով հայոց արքա Արտավազդից։

Continue reading “Հայոց լեզու: Գոյականի հոլովներ”

“Magic Lavash” Translation

The power of your lavash hasn’t disappeared my son. May your mother’s hands stay strong, they returned my eyesight.
And the old man added:
– And lavash decreased my son because you didn’t earn it yourself.
With hesitation and tired Nagash slept. In his dream from a distance, very far he heard his grandfather’s words “Your lavash will be magical again when you irrigate it with your own sweat “.
Nagash woke up and went to his native village. He entered his native home silently then climbed the slope in front. Cleared a lavash- sized ground from stones Sowed his field, irrigate with sweat and the ground gave him harvest. And Nagash remembered his childhood lavash and magic words of his grandfather, ” Remember my son, the happiness is only in work and the luck is in the homeland”.

Սաադի. «Գոլեսթան». հեքիաթներ

Մի թագավոր, լսել եմ, մի գերու մահվան դատավճիռ արձակեց: Խեղճ մահապարտը հուսահատությունից սկսեց թագավորին հայհոյել ու անվայել խոսքեր ասաց.
Նա, ով կյանքից իր ձեռքերը լվանա,
Ինչ որ սրտի մեջ ունենա, կասի նա:
Միշտ էլ երկար է լեզուն հուսահատի բերանում,
Շատերի հետ կռվող կատվի պես առաջ ինքն է խոյանում:

Թագավորը հարցրեց, թե ինչ է ասում: Բարեմիտ վեզիրներից մեկն ասաց.
-Զայրույթը կուլ տվողները ներողամիտներն են մարդկանցից:
Թագավորը խղճաց նրան և իր դատավճռից հետ կանգնեց: Մի ուրիշ վերզիր, որ առաջինի ախոյանն էր, ասաց.
-Մեր սերնդի պաշտոնյաներին վայել չէ արքաների ներկայությամբ ճշմարտությունից զատ այլ բան ասել. այս անպիտանը հայհոյեց թագավորին և անվայել խոսքեր ասաց.
Այս ճշմարտության վրա թագավորը դեմքը խոժոռեց և ասաց.
– Ինձ համար նրա սուտն ավելի հաճելի էր այն ճշմարտությունից, որ դու ասացիր, որովհետև այն սուտը դեպի բարությունն էր տանում, իսկ այս ճշմարտության հիմքը չարությունն է. իմաստուններն ասել են. «Լավ է սուտն այն, որ բարի գործ է անում, քան այն ճիշտը, որ չարիք է սերմանում»: Continue reading “Սաադի. «Գոլեսթան». հեքիաթներ”

Ալբեր Կամյու «Օտարը»

«Մայրս մահացավ այսօր: Կամ միգուցե երեկ, հստակ չեմ կարող ասել… »

Վեպի հենց առաջին նախադասությունից էլ նկատվում է հերոսի՝ Մերսոնի  յուրահատկությունն ու անտարբերությունը: Ամբողջ ընթացքում Մերսոն կարծես թմրած էր և ուղղակի նայում էր, թե ինչ է կատարվում իր շուրջը, իր համար ամեն ինչ միևնույն էր: Հասարակության համար անհասկանալի և անընդունելի էին հերոսի արարքները և նրան անընդհատ օտարում էին: Մարդիկ չէին հասկանում ինչու է նա մորը տարել ծերանոց, մոր մահից հետո ինչու չի ցանկացել բացել դագաղը, ինչու լաց չի եղել մոր թաղմանը, ինչպես է հաջորդ օրը սիրուհու հետ գնացել լողափ և ֆիլմ դիտել: Իսկ Մերսոն չէր հասկանում, թե որտեղից իր հանդեպ այդքան ատելություն կար:
Բոլոր իրադարձությունների ընթացքում ներկայացվում էր արևն ու շոգը և կարծես ամենը տեղի էր ունենում արևի պատճառով: Արաբին սպանելուց հետո էլ նա դատարանում ասում է, որ արևն էր մեղավոր: Երբ դատարանում ծերանոցի տնօրենը պատմում է Մերսոյի պահվածքի մասին մոր թաղման օրը, կարծես մարդկանց սկսում է չհետաքրքրել սպանությունը: Նրան դատում են, քանի որ նա ուրիշ էր՝ այլ հանցագործների նման չէր զղջում, քանի որ մոր թաղմանը լաց չէր եղել: Դատավորը ասում էր, որ Մերսոյի հոգին դատարկ է, որ մարդկային սրտի ամենատարրական հուզումներն օտար են նրան:
Բայց Մերսոն կարողանում էր տեսնել այն, ինչ ուրիշները չէին նկատում: Նա չէր փորձում մարդկանց ինչ-որ բան ապացուցել: Մերսոն ազնիվ էր, նա չէր ձևացնում: Վեպի վերջում էլ նա այնպիսինն էր ինչպիսին սկզբում էր: Կարծում եմ չպետք է փորձենք արդարացնել կամ դատել նրան: Մերսոն ուղղակի ապրում էր, պետք է փորձենք ընդունել նրան այդպիսին: Վեպը օգնում է մեզ մարդկանց ընդունել այնպիսին, ինչպիսին նրանք կան:

Ես ամփոփել էի գիրքը շատ շուտ, հիացմունքով պետք է նշեմ որ այն չափազանց պարադոքսալ է, մերօրյա հասարակության մեջ մարդը որը չի սգում իր մոր մահը, իրեն ենթարկում է մահվան դատապարտվելու ռիսկին: Ես պարզապես նկատի ունեի այն, որ իմ գրքի հերոսը դատապարտված էր, որովհետև նա չի մասնակցում ընդհանուր խաղին։
                                                                                                            – Ալբեր Կամյու

Հաղթանակի օրը «Շահիդ Ֆահմիդե» կրթահամալիրում

Այս ուսումնական տարում պարսկերենի ընտրությամբ գործունեության խմբով այցելեցինք պարսկական «Շահիդ Ֆահմիդե» կրթահամալիր` միասին նշելու Իրանի իսլամական հեղափոխության հաղթանակի տոնը։ Մասնակցեցինք Իսլամական հեղափոխության 41-ամյակին նվիրված միջոցառմանը։ Ներկա էին նաև Հայաստանում Իրանի դեսպանը և այլ դպրոցներից այցելած աշակերտներ, իրենց ուսուցիչներով։
Սկզբում մեզ պատմեցին դպրոցի մասին, կատարեցինք շրջայց և օգտվեցինք հյուրասիրությունից։ Հետո սկսվեց միջոցառումը, որի ընթացքում եղավ Ղուրանից հատվածների ընթերցումներ, «Շահնամեից» հատվածների ցուցադրություն և հնչեց հայկական և պարսկական երաժշտություն։
Օրվա ընթացքում գտվեցինք պարսկական միջավայրում, առիթ ունեցանք շփվել պարսիկ սովորողների, դասավանդողների հետ։ Կարծես Իրանում լինեինք, երբ դպրոցի ցանկապատից ներս մտանք. շուրջբոլորը իրանցիներ էին, իրենց գլխաշորերով, պարսկերենով, սովորություններով: Գլխապտույտ զգացողություններ ունեինք բոլորս: Ամենահետաքրքիրն այն էր, որ միջոցառումը վարում էին պարսկերենով, իսկ մենք փորձում էինք լսել և հասկանալ: Որոշ բաներ հասկանում էինք, որոշ բաներ ոչ: Բայց կարծում եմ դեռ շատ առիթներ կունենանք մասնակցելու նմանատիպ միջոցառումների: